Protonentherapie kán voor veel patiënten zinvol zijn (en vergoed worden) - maar dit moet per patiënt bekeken worden. “Voor verwijzers is het soms lastig in te schatten hoe groot de kans is dat de patiënt baat heeft bij protonentherapie. Daarom hebben we in 2025 een landelijke ‘verwijzersmatrix’ geïntroduceerd, waarmee dit bij elke patiënt eenvoudig kan worden ingeschat. Het gebruik van de matrix hebben we bij vier grote verwijzende centra toegelicht.”

Als een arts vervolgens een patiënt doorverwijst, moet Maastro een planvergelijking maken tussen fotonen- en protonenbestraling. De doorlooptijd daarvan is in 2025 verder teruggebracht, voor de meeste doelgebieden tot maximaal 36 uur. “We onderzoeken of dit met AI nog sneller kan. Nu berekent een laborant het plan nog handmatig. Het zou fantastisch zijn als verwijzers een scan van de tumor en het omringende gebied kunnen uploaden, waarna een systeem direct uitrekent hoeveel winst protonentherapie oplevert. Dat zou de drempel voor verwijzing enorm verlagen en het proces voor de patiënt verder versnellen.”

Omdat patiënten tijdens een behandeling met protonentherapie enkele weken lang elke dag in Maastricht moeten zijn, heeft Maastro al een patiëntbegeleider die hen volledig ontzorgt, bijvoorbeeld bij het regelen van accommodatie.

“Met één centrum hebben we daarnaast afgesproken dat wij patiënten al bellen zodra de verwijzer een planvergelijking heeft aangevraagd. Zo kunnen we alvast vragen bespreken en zorgen wegnemen. Dat geeft ze net wat meer tijd om alles op een rijtje te zetten, want de beslissing om al dan niet met protonentherapie behandeld te worden, kan patiënten behoorlijk overvallen.”

Protonentherapie wordt vaak gecombineerd met andere, op medicatie gebaseerde behandeling, zoals immunotherapie. De wisselwerking tussen de verschillende behandelmethoden is onderwerp van studie.

Judith: “KWF Kankerbestrijding heeft een onderzoeksvoorstel goedgekeurd waarmee we fundamenteel onderzoek gaan doen naar de vraag hoe protonen het immuunsysteem beïnvloeden. Omdat de bestraling veel gerichter is, blijft het afweersysteem mogelijk beter intact, wat de effectiviteit van immunotherapie zou kunnen verhogen.”

De effectiviteit van nieuwe behandelingen wordt in wetenschappelijke studies gevolgd, en dat leidt soms tot onverwachte uitkomsten. In 2025 wees een voorlopige analyse van onderzoeksresultaten uit dat protonentherapie bij patiënten met een specifiek type hersentumor (glioom graad 3) een lagere vijfjaarsoverleving zou opleveren dan bij reguliere fotonenbestraling.

Dat resultaat was onverwacht en was voor de drie Nederlandse protonencentra reden om behandeling van deze groep voorlopig stop te zetten, in afwachting van nader onderzoek. “De eerste analyse was gebaseerd op een relatief kleine onderzoeksgroep – 51 patiënten in de protonengroep met een graad 3-glioom – en veel is nog onduidelijk”, zegt Judith. “We verzamelen samen met de andere protonencentra nu zoveel mogelijk relevante data, om te kunnen onderzoeken of de eerdere uitkomsten samenhangen met de soort therapie of dat andere medische factoren een rol spelen.”

In de tussentijd hebben de drie protonencentra gezamenlijk opgetrokken bij het informeren van zowel patiënten als neurologen, om zoveel mogelijk duidelijkheid te verschaffen.